Άνω Μεριά: το αγροτικό πρόσωπο της Φολεγάνδρου

Πέντε χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Χώρας, η Άνω Μεριά απλώνεται κατά μήκος του κεντρικού δρόμου χωρίς κέντρο, χωρίς πλατεία, χωρίς «σκηνικό». Είναι ένας ζωντανός αγροτικός οικισμός από θεμωνιές — τις αυτάρκεις αγροικίες της Φολεγάνδρου, καθεμία με το αλώνι, τον φούρνο και τη στέρνα της — όπου οι κάτοικοι ακόμη καλλιεργούν, τρυγούν και βόσκουν κατσίκια στις πεζούλες. Εδώ βλέπετε το νησί που υπήρχε πριν από τον τουρισμό. Η διαδρομή από τη Χώρα είναι από τις ωραιότερες σύντομες βόλτες των Κυκλάδων: κορυφογραμμή με θέα και στα δύο πέλαγα.

Για να καταλάβετε τι βλέπετε γύρω σας, ξεκινήστε από το Λαογραφικό (Οικολογικό & Λαογραφικό) Μουσείο: μια αναστηλωμένη θεμωνιά που δείχνει πώς ζούσε μια οικογένεια της Άνω Μεριάς — το πατητήρι, ο ξυλόφουρνος, τα εργαλεία του θερισμού, το αλώνι. Λειτουργεί τους καλοκαιρινούς μήνες, συνήθως τα απογεύματα, με συμβολικό εισιτήριο. Δεν θα σας πάρει πάνω από 30–40 λεπτά, αλλά αλλάζει το βλέμμα με το οποίο βλέπετε το υπόλοιπο νησί: οι ξερολιθιές και τα αλώνια που προσπερνάτε παντού αποκτούν ξαφνικά νόημα.

Η Άνω Μεριά είναι η γαστρονομική πρωτεύουσα της Φολεγάνδρου. Στις ταβέρνες της — απλές, οικογενειακές, με τραπέζια σε αυλές — θα δοκιμάσετε τα καλύτερα ματσάτα του νησιού: χειροποίητο ζυμαρικό ανοιγμένο στο χέρι, σερβιρισμένο παραδοσιακά με κόκορα ή κουνέλι κοκκινιστό. Συνοδεύστε με σουρωτό τυρί, ντόπια αυγά και χύμα κρασί. Οι μερίδες είναι γενναιόδωρες και οι τιμές αγροτικές, όχι τουριστικές. Έξτρα λόγος να έρθετε βράδυ: ο γυρισμός στη Χώρα με το σκούτερ κάτω από τα αστέρια, με τα φώτα του χωριού να τρεμοπαίζουν στο βάθος, είναι μικρό ταξίδι από μόνος του.

Από την Άνω Μεριά ξεκινούν όλοι οι δρόμοι προς τις άγριες ακτές του νησιού: ο χωματόδρομος για τον Άγιο Γεώργιο στον βορρά, οι διαδρομές για Λιβαδάκι και Αμπέλι στα δυτικά, και τα παλιά μονοπάτια για όσους προτιμούν πεζοπορία. Καμία από αυτές τις παραλίες δεν έχει καντίνα — ψωνίστε προμήθειες από τα παντοπωλεία του χωριού πριν κατηφορίσετε. Εδώ είναι και το σημείο όπου η γουρούνα 4×4 από πολυτέλεια γίνεται αναγκαιότητα: οι κατηφόρες προς τη θάλασσα είναι απότομες, με χαλίκι, και θέλουν όχημα με κράτημα και φρένα που εμπιστεύεστε.