Πεζοπορία στη Φολέγανδρο: τα παλιά μονοπάτια, ο φάρος και οι παραλίες με τα πόδια

Πριν την άσφαλτο, η Φολέγανδρος είχε μόνο μονοπάτια: πέτρινα καλντερίμια ανάμεσα σε ξερολιθιές, που ένωναν τη Χώρα με την Άνω Μεριά, τα χωράφια με τα αλώνια και τα χωριά με τις παραλίες. Τα περισσότερα υπάρχουν ακόμη, και ένα δίκτυο οκτώ σηματοδοτημένων διαδρομών, αριθμημένων από το 1 ως το 8, τα κρατά ανοιχτά.

Το νησί είναι 12 χιλιόμετρα από άκρη σε άκρη, οπότε καμία διαδρομή δεν είναι μεγάλη· η δυσκολία είναι ο ήλιος, η έλλειψη σκιάς και το χαλαρό πέτρωμα. Οι καλύτεροι μήνες για περπάτημα είναι Απρίλιος – Ιούνιος και Σεπτέμβριος – Οκτώβριος· τον Ιούλιο και τον Αύγουστο περπατάς νωρίς το πρωί ή για το ηλιοβασίλεμα.

Ένα μηχανάκι λύνει το πρόβλημα της επιστροφής: πας στην αφετηρία με το όχημα, περπατάς ως την παραλία και γυρίζεις με τα πόδια στο πάρκινγκ. Για το υπόλοιπο νησί ξεκίνα από τον οδηγό για τη Φολέγανδρο.

Η κλασική διαδρομή του νησιού, το μονοπάτι 1: περίπου δύο ώρες από την άκρη της Χώρας ως την Άνω Μεριά, σε πέτρινο καλντερίμι που ανεβοκατεβαίνει τη ράχη του νησιού, με θάλασσα και από τις δύο πλευρές, αλώνια, ξωκλήσια και τους ανεμόμυλους στο τέλος. Δυσκολία μέτρια, καθόλου σκιά, λίγα σημεία με χαλαρή πέτρα.

Ξεκίνα νωρίς το πρωί από τη Χώρα, φάε ματσάτα στην Άνω Μεριά και γύρνα με το λεωφορείο, ή κάνε το ανάποδα το απόγευμα και μπες στη Χώρα με το ηλιοβασίλεμα. Αν έχεις μηχανάκι, άφησέ το στη Χώρα και πάρε το λεωφορείο για την επιστροφή, ή ζήτα από τη Road Runner να το φέρει στην Άνω Μεριά.

Ο φάρος του 1919 στέκει στο νοτιοδυτικό άκρο του νησιού, και το μονοπάτι που ξεκινά από την Άνω Μεριά φτάνει εκεί σε περίπου μία ώρα, αρχικά σε χωματόδρομο και μετά σε μονοπάτι ανάμεσα σε πεζούλες, με τη θάλασσα να ανοίγει σιγά σιγά μπροστά σου. Είναι η πιο εντυπωσιακή σύντομη πεζοπορία της Φολεγάνδρου και το πιο δραματικό της ηλιοβασίλεμα.

Άφησε το μηχανάκι ή τη γουρούνα στην Άνω Μεριά, στην αρχή του μονοπατιού, όχι πάνω σε χωματόδρομο. Αν πας για το ηλιοβασίλεμα, γυρίζεις στο σκοτάδι: φακός υποχρεωτικά, μπουφάν για τον αέρα, και ξεκίνα πίσω μόλις χαθεί ο ήλιος. Το Λιβαδάκι, ο κόλπος κάτω από τον δρόμο του φάρου, συνδυάζεται με μπάνιο το απόγευμα.

Οι καλύτερες παραλίες του νησιού δεν έχουν δρόμο, και αυτό είναι το νόημά τους.

• Λιβάδι – Κάτεργο, περίπου 30 λεπτά: από τη νότια άκρη του Λιβαδιού το μονοπάτι ανεβαίνει τον λόφο και κατεβαίνει στο Κάτεργο, την πιο εντυπωσιακή παραλία της Φολεγάνδρου. Καθόλου σκιά· επιστροφή με τα πόδια ή, το καλοκαίρι, με το καραβάκι.
• Αγκάλη – Γαλίφος – Άγιος Νικόλαος, 10 και 20 λεπτά: το παραλιακό μονοπάτι από τη δυτική άκρη της Αγκάλης περνά από τον Γαλίφο και καταλήγει στον Άγιο Νικόλαο, με ταβέρνες και σκιά. Εύκολο, πετρώδες στο τέλος.
• Αγκάλη – Φηρά, 20 λεπτά: προς την αντίθετη κατεύθυνση, κάτω από τα βράχια, για τη Φηρά και την απόλυτη ησυχία.
• Καραβοστάσι – Βάρδια, 10 λεπτά: από τη βόρεια άκρη του λιμανιού πάνω από τα βράχια στη Βάρδια.
• Άνω Μεριά – Αμπέλι, Λυγαριά, Λιβαδάκι: χωματόδρομος και μετά 10 με 15 λεπτά απότομο μονοπάτι· δες τη σελίδα κάθε παραλίας.

Σε όλα τα παραπάνω φτάνεις στην αφετηρία με μηχανάκι σε άσφαλτο, εκτός από τα τρία της Άνω Μεριάς που θέλουν γουρούνα. Οι λεπτομέρειες κάθε πρόσβασης είναι στον οδηγό παραλιών.

Το φιδωτό μονοπάτι της Παναγίας ανεβαίνει από την πλατεία Πούντα στη λευκή εκκλησία πάνω από τη Χώρα σε 15 με 20 λεπτά, περίπου 380 σκαλιά, με θέα σε όλη τη νότια ακτή. Είναι ο περίπατος που κάνουν όλοι, το ηλιοβασίλεμα ή νωρίς το πρωί όταν είναι άδειο.

Μέσα στη Χώρα, το Κάστρο του 1212 και οι τρεις πλατείες είναι μια βόλτα μιας ώρας χωρίς σχέδιο, με τα σοκάκια στο χείλος του γκρεμού στη δυτική πλευρά. Στην Άνω Μεριά, το χωριό απλώνεται δύο χιλιόμετρα κατά μήκος του δρόμου: μια ώρα με τα πόδια ανάμεσα σε αλώνια, ξωκλήσια και το Λαογραφικό Μουσείο.

Κάτω από τη Χώρα, στον βράχο, ανοίγει η Χρυσοσπηλιά, το αρχαίο σπήλαιο που φαίνεται μόνο από τη θάλασσα και είναι κλειστό για επισκέπτες· το βλέπεις από το εκδρομικό καραβάκι. Δες τον οδηγό για τη Χώρα και τον οδηγό δραστηριοτήτων.

Οι διάρκειες είναι για μέσο βάδισμα χωρίς στάσεις. Πέντε πράγματα σε κάθε σακίδιο: δύο λίτρα νερό, καπέλο, κλειστά παπούτσια, αντηλιακό και φακός αν υπάρχει περίπτωση να σε βρει η νύχτα.