Φολέγανδρος αξιοθέατα: 20 πράγματα να κάνετε στο νησί

Οι μισές από τις καλύτερες ώρες σας στη Φολέγανδρο θα περάσουν μέσα στη Χώρα, χωρίς να πάτε πουθενά. Ξεκινάμε από εκεί.

1. Χαθείτε στο Κάστρο

Ο μεσαιωνικός πυρήνας της Χώρας χτίστηκε γύρω στο 1212 πάνω στην άκρη του γκρεμού. Τα σπίτια εφάπτονται και σχηματίζουν τείχος, με ξύλινα σκαλιά και μπαλκόνια να ανεβαίνουν στους ορόφους. Μπαίνετε από τις πλατείες με τα πόδια, σε πέντε λεπτά από οπουδήποτε στη Χώρα. Πηγαίνετε νωρίς το πρωί ή μετά τις οκτώ το βράδυ, όταν φεύγει το φως και ανάβουν τα φανάρια. Περπατήστε ως την ανοιχτή πλευρά και κοιτάξτε 200 μέτρα κάτω, στη θάλασσα. Περισσότερα στον οδηγό της Χώρας.

2. Ανεβείτε στην Παναγία

Το λευκό εκκλησάκι πάνω από τη Χώρα είναι το σήμα κατατεθέν του νησιού. Ο πλακόστρωτος δρόμος ανεβαίνει με ζιγκ-ζαγκ και θέλει γύρω στα 15 λεπτά, χωρίς σκιά. Ξεκινήστε από τη βόρεια άκρη του χωριού. Πάρτε νερό και μη διαλέξετε μεσημέρι τον Ιούλιο. Αν πετύχετε το Πάσχα ή τον δεκαπενταύγουστο, θα δείτε πανηγύρι με λιτανεία, μουσική και όλο το νησί στον δρόμο. Κάντε την ανάβαση μία φορά με φως για τη θέα και μία μετά το σκοτάδι, για τα φώτα της Χώρας από κάτω.

3. Οι τρεις πλατείες μετά το σκοτάδι

Πούντα, Κονταρίνη (Πιάτσα) και Δουνάβης: τρεις πλατείες στη σειρά, κάτω από πλατάνια, χωρίς αυτοκίνητα. Η βραδιά ξεκινάει αργά, γύρω στις εννιά, και μετακινείται από τη μία στην άλλη. Καθίστε σε δύο διαφορετικές· αλλάζει τελείως η ατμόσφαιρα. Παιδιά τρέχουν, ηλικιωμένοι παίζουν χαρτιά, κανείς δεν βιάζεται. Είναι το πιο αυθεντικό πράγμα του νησιού και είναι δωρεάν. Η Πούντα και η Κονταρίνη γεμίζουν πρώτες, ο Δουνάβης μένει ο πιο ήσυχος, και μεταξύ τους απέχουν δύο λεπτά με τα πόδια.

4. Ηλιοβασίλεμα από το μονοπάτι της Παναγίας

Δεν χρειάζεται να ανεβείτε ως πάνω. Στα μισά της ανηφόρας υπάρχουν πλατώματα που κοιτούν δυτικά, με όλη τη Χώρα από κάτω. Ανεβείτε 40 λεπτά πριν τη δύση, διαλέξτε πέτρα και μείνετε. Εναλλακτικά, η άκρη του Κάστρου δίνει το φως πάνω στα σπίτια. Άλλα σημεία στον οδηγό για το ηλιοβασίλεμα.

Καμία παραλία δεν είναι μεγάλη και οι ωραιότερες θέλουν λίγο κόπο. Επιλέξτε ανάλογα με τον άνεμο και με το πόσο θέλετε να περπατήσετε.

5. Κάτεργο, με καραβάκι ή με γουρούνα

Η πιο διάσημη παραλία του νησιού, τρεις λωρίδες άμμου και βότσαλου σε έναν προστατευμένο όρμο νότια. Δύο τρόποι: καραβάκι από το Καραβοστάσι, ή δύο χιλιόμετρα χωματόδρομου από το Λιβάδι και μετά περίπου 30 λεπτά κατηφορικό μονοπάτι. Πηγαίνετε πρωί, πριν από τις έντεκα, όσο υπάρχει σκιά στον βράχο. Δεν έχει τίποτα εκεί κάτω, ούτε καντίνα. Δείτε τη σελίδα του Κάτεργου και τον οδηγό.

6. Από την Αγκάλη στον Γαλυφό και στον Άγιο Νικόλαο

Το ωραιότερο μικρό περπάτημα του νησιού. Από την Αγκάλη το μονοπάτι φεύγει δυτικά πάνω από τη θάλασσα: δέκα λεπτά στον Γαλυφό, άλλα δέκα στον Άγιο Νικόλαο, όπου υπάρχουν αρμυρίκια για σκιά και ταβέρνα. Παπούτσια με σόλα, όχι σαγιονάρες. Το απόγευμα ο ήλιος πέφτει στην πλάτη σας και το φως στη θάλασσα είναι απίστευτο. Είναι 20 λεπτά ανά διαδρομή με άνετο βήμα, και το καλοκαίρι υπάρχει μικρό σκάφος για την επιστροφή στην Αγκάλη αν σας κούρασε η ζέστη.

7. Λιβαδάκι ή Αμπέλι, εκτός χάρτη

Δύο όρμοι στα δυτικά για όποιον θέλει να είναι μόνος. Στο Λιβαδάκι φτάνετε με τρία χιλιόμετρα χωματόδρομο και δεκαπέντε λεπτά μονοπάτι· στο Αμπέλι με δύο χιλιόμετρα χώμα και δέκα λεπτά κατάβαση. Και τα δύο θέλουν γουρούνα, όχι μηχανάκι. Πάρτε νερό, ομπρέλα και φαγητό: δεν υπάρχει απολύτως τίποτα. Περισσότερα στις κρυφές παραλίες. Ξεκινήστε πριν από τις δέκα για να κολυμπήσετε όσο ο όρμος έχει ακόμη σκιά, και μην κάνετε το τελευταίο κομμάτι μετά το σούρουπο.

8. Μπάνιο στο Καραβοστάσι και ψάρι στο λιμάνι

Η πιο εύκολη λύση όλων. Το Καραβοστάσι έχει βότσαλο, ρηχά νερά, αρμυρίκια και ταβέρνες σε απόσταση αναπνοής, τρία χιλιόμετρα κάτω από τη Χώρα. Ιδανικό για την πρώτη ή την τελευταία μέρα, όταν περιμένετε πλοίο. Δοκιμάστε ψάρι στο Κάτι Άλλο ή στον Καλύμνιο. Δείτε και τον οδηγό του λιμανιού.

Η Φολέγανδρος είναι πιο εντυπωσιακή από τη θάλασσα παρά από τον δρόμο. Αφιερώστε τουλάχιστον ένα πρωί.

9. Ο γύρος του νησιού με καραβάκι

Το καλοκαίρι φεύγουν καραβάκια από το Καραβοστάσι για τον γύρο του νησιού, με στάσεις για μπάνιο σε όρμους που δεν έχουν δρόμο. Η εκδρομή κρατάει συνήθως το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας και ακυρώνεται όταν φυσάει δυνατά. Κλείστε την πρώτη ή τη δεύτερη μέρα σας, ώστε να έχετε περιθώριο αν χαλάσει ο καιρός. Πάρτε καπέλο και αντηλιακό: πάνω στο σκάφος δεν υπάρχει σκιά. Οι περισσότερες εκδρομές έχουν μία δύο στάσεις σε όρμους που δεν τους φτάνει δρόμος· γι' αυτό ακριβώς αξίζει.

10. Δείτε τη Χρυσοσπηλιά από τη θάλασσα

Κάτω από τη Χώρα, μέσα στον γκρεμό, ανοίγει η αρχαία Χρυσοσπηλιά. Δεν επιτρέπεται η επίσκεψη, όμως το άνοιγμά της φαίνεται καθαρά από το νερό και τα καραβάκια περνούν από μπροστά. Είναι η στιγμή που καταλαβαίνετε πόσο κάθετος είναι πραγματικά αυτός ο βράχος. Κρατήστε το κινητό έτοιμο νωρίς, γιατί το σκάφος δεν στέκεται πολύ. Ρωτήστε τον καπετάνιο πριν φύγετε αν η διαδρομή περνάει από εκεί, γιατί με κύμα τα σκάφη κρατούν μεγαλύτερη απόσταση από τον βράχο.

11. Κολύμπι με μάσκα και καταδύσεις από το Καραβοστάσι

Τα νερά είναι καθαρά και οι βραχώδεις άκρες των όρμων γεμάτες ζωή. Μέσα στη σεζόν λειτουργούν καταδυτικές εξορμήσεις και θαλάσσιες εκδρομές από το λιμάνι· ρωτήστε επιτόπου, γιατί τα προγράμματα αλλάζουν από χρονιά σε χρονιά. Με απλή μάσκα, οι καλύτερες άκρες είναι στον Άγιο Νικόλαο, στον Γαλυφό και στο Κάτεργο. Βάλτε παπούτσια θαλάσσης για τα βότσαλα. Τα πρωινά είναι τα καλύτερα, πριν σηκώσει το μελτέμι την επιφάνεια και πέσει η ορατότητα στην εκτεθειμένη πλευρά του νησιού.

12. Μονοήμερη στη Σίκινο

Η Σίκινος είναι απέναντι και είναι ακόμα πιο ήσυχη. Μέσα στο καλοκαίρι υπάρχουν συνδέσεις που επιτρέπουν να πάτε και να γυρίσετε αυθημερόν, αλλά ελέγξτε τα δρομολόγια τοπικά την προηγούμενη μέρα. Θα δείτε ένα ακόμη κάστρο-χωριό, αμπέλια και σχεδόν κανέναν. Λεπτομέρειες στην ημερήσια εκδρομή στη Σίκινο. Πάρτε μετρητά και κάτι να φάτε, γιατί το χωριό είναι ψηλά και οι επιλογές στο λιμάνι είναι λίγες.

Πέντε χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Χώρας αλλάζει το νησί: αγροτικό, απλωμένο, με τη δική του κουζίνα.

13. Άνω Μεριά και το Λαογραφικό Μουσείο

Το χωριό απλώνεται κατά μήκος του δρόμου σε συστάδες σπιτιών, με ανεμόμυλους και ξερολιθιές γύρω. Το Λαογραφικό και Οικολογικό Μουσείο στεγάζεται σε αναπαλαιωμένο αγροτόσπιτο και δείχνει πώς δούλευε ένα νοικοκυριό εδώ: αλώνι, φούρνος, εργαλεία, στέρνα. Τα ωράρια αλλάζουν ανά σεζόν, οπότε ρωτήστε επιτόπου. Πηγαίνετε με μηχανάκι ή λεωφορείο και συνδυάστε το με φαγητό. Δείτε τον οδηγό για την Άνω Μεριά. Δώστε και μία ώρα με τα πόδια στο ίδιο το χωριό: κάθε συστάδα σπιτιών έχει το δικό της ξωκκλήσι και το αλώνι της.

14. Ματσάτα σε ταβέρνα της Άνω Μεριάς

Οι ματσάτα είναι χειροποίητο ζυμαρικό με κόκορα ή κουνέλι και είναι το πιάτο του νησιού. Στην Άνω Μεριά τις ανοίγουν από το πρωί, στου Μίμη και στη Συνάντηση. Είναι βαρύ πιάτο για μεσημέρι στον ήλιο, οπότε προτιμήστε βράδυ. Τον Αύγουστο τηλεφωνήστε ή περάστε από νωρίς για τραπέζι. Περισσότερες επιλογές στον οδηγό πού να φάτε. Παραγγείλετε μία μερίδα για δύο αν θέλετε και σαλάτα και τυρί, γιατί τα πιάτα έρχονται γενναιόδωρα.

15. Σουρωτό, κάπαρη και μέλι

Το σουρωτό είναι το φρέσκο τυρί του νησιού, ελαφρύ και ξινούτσικο, και μπαίνει σε σαλάτες και πίτες. Η κάπαρη μαζεύεται από τους βράχους την άνοιξη και διατηρείται σε άλμη. Προσθέστε θυμαρίσιο μέλι και ντόπιο κρασί. Ζητήστε τα ρητά στην ταβέρνα, γιατί δεν είναι πάντα γραμμένα στον κατάλογο. Είναι επίσης τα καλύτερα δώρα για το σπίτι, πολύ πιο ενδιαφέροντα από μαγνητάκια.

Το νησί κρύβει ένα δίκτυο παλιών μονοπατιών και έναν μοναδικό ασφαλτοστρωμένο δρόμο. Και τα δύο αξίζουν μια ολόκληρη μέρα.

16. Ο φάρος Ασπρόπουντα

Ο φάρος του 1919 στέκει σε ακρωτήρι στα νοτιοδυτικά. Ξεκινάτε από την Άνω Μεριά και περπατάτε περίπου μία ώρα σε μονοπάτι με ξερολιθιές, χωρίς σκιά, με τη θάλασσα να ανοίγει μπροστά σας. Πηγαίνετε αργά το απόγευμα και γυρίστε πριν σκοτεινιάσει τελείως, γιατί η επιστροφή δεν έχει φώτα. Κλειστά παπούτσια, νερό, φακός στο κινητό. Το μονοπάτι είναι ευδιάκριτο αλλά σε σημεία το έδαφος είναι σαθρό, οπότε πάρτε την κατηφόρα με την ησυχία σας.

17. Ακολουθήστε τα αριθμημένα μονοπάτια

Το νησί έχει σημασμένο δίκτυο παλιών λιθόστρωτων, αριθμημένων από 1 έως 8, που συνδέει χωριά, παραλίες και ξωκκλήσια. Το πιο κλασικό είναι η παλιά διαδρομή Χώρα–Άνω Μεριά, γύρω στις δύο ώρες με τον χρόνο σας. Πηγαίνετε Απρίλιο, Μάιο, Οκτώβριο ή νωρίς το πρωί μέσα στο καλοκαίρι. Διαδρομές και χρόνοι στον οδηγό πεζοπορία στη Φολέγανδρο. Πάρτε τον δωρεάν χάρτη του νησιού όταν παραλαμβάνετε το όχημά σας από εμάς· οι αριθμημένες διασταυρώσεις είναι σημειωμένες πάνω του.

18. Διασχίστε τον κεντρικό δρόμο άκρη σε άκρη

Ο μοναδικός ασφαλτοστρωμένος δρόμος πάει Καραβοστάσι–Χώρα–Άνω Μεριά, περίπου δώδεκα χιλιόμετρα, με στροφές πάνω από τη θάλασσα και θέα που αλλάζει κάθε λίγα λεπτά. Με μηχανάκι είναι μισή ώρα καθαρή οδήγηση, αλλά θα σταματήσετε δέκα φορές. Γεμίστε βενζίνη στο μοναδικό πρατήριο και ξεκινήστε νωρίς. Τι όχημα ταιριάζει σε ποιον, στη σύγκριση γουρούνα ή μηχανάκι και στις τιμές μας.

Δύο ακόμη πράγματα που δεν χρειάζονται τίποτα, και μετά όλη η λίστα σε πίνακα.

19. Ένα ποτό χωρίς βιασύνη στις πλατείες

Η νυχτερινή ζωή της Φολεγάνδρου είναι μερικά μπαρ στις πλατείες της Χώρας, με μουσική σε ένταση που επιτρέπει κουβέντα. Δεν υπάρχουν clubs και κανείς δεν τα ζητάει. Η βραδιά κορυφώνεται γύρω στα μεσάνυχτα και σβήνει μόνη της. Καθίστε έξω, παραγγείλετε αργά και αφήστε το χωριό να περάσει από μπροστά σας. Τίποτα δεν ανοίγει νωρίς, οπότε φάτε πρώτα και περάστε μετά· τα τραπέζια έξω γεμίζουν από τις έντεκα και μετά.

20. Κοιτάξτε τα αστέρια

Χωρίς φωτορύπανση και με τη θάλασσα από τρεις πλευρές, ο ουρανός εδώ είναι από τους καλύτερους των Κυκλάδων. Απομακρυνθείτε λίγο από τα φώτα της Χώρας: ο δρόμος προς την Άνω Μεριά, το μονοπάτι της Παναγίας ή η άκρη πάνω από την Αγκάλη. Ο Αύγουστος έχει τις πιο ζεστές νύχτες, ο Σεπτέμβριος τον πιο καθαρό αέρα. Πάρτε ζακέτα, γιατί ο αέρας δροσίζει γρήγορα. Η νέα σελήνη κάνει τη διαφορά, οπότε δείτε τη φάση πριν διαλέξετε βραδιά.